Grupa terapeutyczna

Trudności, o których mówi się podczas spotkań, nie zawsze pozostają wyłącznie tematem rozmowy. To, jak zwykle wchodzimy w relacje i reagujemy na innych ludzi, może ujawniać się również w grupie — w kontakcie z prowadzącymi i pozostałymi uczestnikami. Dzięki temu można przyglądać się tym sposobom reagowania nie tylko z perspektywy wcześniejszych doświadczeń, ale również wtedy, gdy pojawiają się w aktualnej relacji.

To jedna z istotnych różnic pomiędzy psychoterapią grupową a indywidualną. Relacje z innymi uczestnikami mogą same stać się źródłem informacji o tym, jak przeżywamy siebie, innych ludzi i sytuacje interpersonalne.

Relacje w grupie jako część pracy terapeutycznej

W psychoterapii grupowej znaczenie ma zarówno treść — to, o czym uczestnicy mówią — jak i proces, czyli sposób, w jaki kontaktują się ze sobą podczas spotkania.

Może na przykład pojawić się przekonanie, że ktoś nas ocenia, ignoruje, odrzuca albo próbuje zdominować. Ważne staje się wtedy nie tylko samo przeżycie, lecz również przyjrzenie się temu, jak powstało takie rozumienie sytuacji: co rzeczywiście się wydarzyło, co zostało zauważone, czego się spodziewaliśmy i jakie intencje przypisaliśmy drugiej osobie.

Nie zakładamy, że pierwsze wyjaśnienie własnego zachowania lub zachowania drugiej osoby musi być trafne. Staramy się zachować ciekawość i możliwość sprawdzania różnych perspektyw.

Czasem oznacza to zatrzymanie się przy pytaniach: co ja w tej sytuacji przeżywam, jak ją rozumiem, co może przeżywać druga osoba i czego jeszcze o jej doświadczeniu nie wiem.

Taki sposób pracy pomaga odróżniać obserwację od interpretacji i pozostawia miejsce na bardziej złożone rozumienie siebie oraz innych ludzi.

Dla kogo taka forma pracy może być użyteczna

Psychoterapia grupowa może być szczególnie wartościowa wtedy, gdy istotna część trudności ujawnia się w relacjach z innymi ludźmi.

Może chodzić o powtarzające się doświadczenie odrzucenia lub niezrozumienia, trudność w budowaniu bliskości i zaufania, stawianiu granic, wyrażaniu własnych potrzeb albo pozostawaniu w kontakcie wtedy, gdy pojawia się napięcie, konflikt lub różnica zdań.

Szczególne znaczenie mogą mieć sytuacje, w których silne emocje utrudniają zachowanie ciekawości wobec własnego doświadczenia i perspektywy drugiej osoby. Przypuszczenie może wtedy łatwo zostać potraktowane jak pewność: „wiem, co on o mnie myśli”, „wiem, dlaczego tak zrobiła”, „wiem, że chce mnie odrzucić”.

Takie doświadczenie może pojawiać się szczególnie intensywnie w kryzysach relacyjnych, także po zdradzie. Zdrada może uruchamiać jednocześnie złość, lęk, poczucie krzywdy, utratę zaufania, potrzebę zrozumienia tego, co się wydarzyło, a także silną potrzebę uzyskania pewności co do intencji drugiej osoby.

W pracy grupowej można przyglądać się nie tylko samemu wydarzeniu, ale również temu, jak wpływa ono na sposób przeżywania siebie, innych ludzi i kolejnych relacji.

Nie oznacza to jednak, że o przydatności psychoterapii grupowej można zdecydować na podstawie listy problemów. Znaczenie ma również dopasowanie konkretnej osoby do charakteru grupy, jej celów oraz sposobu pracy.

Jak pracujemy

W Centrum Psychoterapii Bez Iluzji ważna jest ciekawość wobec doświadczenia uczestników i ostrożność w przyjmowaniu jednoznacznych interpretacji.

Kiedy w grupie pojawia się napięcie, wycofanie, złość, poczucie odrzucenia albo niezrozumienia, celem nie jest szybkie ustalenie, kto ma rację. Ważniejsze jest zatrzymanie się i próba zrozumienia, co poszczególne osoby w tym momencie przeżywają, jak odczytują sytuację i na jakiej podstawie nadają jej określone znaczenie.

Prowadzący mogą zadawać pytania, dzielić się obserwacjami i proponować hipotezy, ale nie traktują własnego rozumienia jako ostatecznej prawdy o uczestniku. Hipoteza jest raczej zaproszeniem do wspólnego sprawdzania, czy dane wyjaśnienie odpowiada doświadczeniu danej osoby i czy możliwa jest również inna perspektywa.

Szczególnie ważne bywają momenty, w których silne emocje zawężają możliwość rozumienia siebie i drugiego człowieka. Wtedy praca może polegać między innymi na spowolnieniu, oddzieleniu obserwacji od interpretacji oraz odzyskaniu możliwości zastanawiania się nad tym, co dzieje się we mnie i co może dziać się w drugiej osobie.

Nie zakładamy, że każdą sytuację można rozumieć tylko w jeden sposób. Ważniejsza jest zdolność do pozostawania przy pytaniach, uwzględniania różnych perspektyw i sprawdzania własnych przekonań w kontakcie z innymi.

To podejście jest szczególnie użyteczne w pracy grupowej, ponieważ grupa pozwala przyglądać się relacjom nie tylko poprzez opowieść o nich, ale również wtedy, gdy tworzą się i zmieniają podczas wspólnej pracy.